जवाहर नवोदय विद्यालय निवड चाचणी (JNVST) २०२७ च्या अधिसूचनेचा मुख्य आणि महत्त्वाचा भाग मराठीत अनुवादित केला आहे:
जवाहर नवोदय विद्यालय निवड चाचणी – २०२७ (अधिसूचना आणि माहितीपुस्तिका)
इयत्ता ६ वी मधील प्रवेशासाठी (सत्र २०२७-२८)
### महत्त्वाच्या तारखा (Important Dates)
* अर्ज करण्याची शेवटची तारीख:** ३१ जुलै २०२६
* परीक्षेची तारीख: * २८ नोव्हेंबर २०२६
* **अधिकृत संकेतस्थळ:** https://navodaya.gov.in
### 📋 पात्रता निकष (Eligibility Criteria)
* **स्थानिक रहिवासी:** उमेदवार संबंधित जिल्ह्याचा अधिकृत रहिवासी असावा आणि सत्र २०२६-२७ मध्ये त्या जिल्ह्यातील मान्यताप्राप्त शाळेत **इयत्ता ५ वी** मध्ये शिकत असावा.
* **वयोमर्यादा:** उमेदवाराचा जन्म **०१.०५.२०१५ ते ३१.०७.२०१७** या कालावधीत झालेला असावा (दोन्ही तारखा समाविष्ट).
* **शैक्षणिक पार्श्वभूमी:** उमेदवाराने इयत्ता ३ री, ४ थी आणि ५ वी या वर्गांचे संपूर्ण शैक्षणिक वर्ष नियमित पूर्ण केलेले असावे.
### ✨ ठळक वैशिष्ट्ये (Salient Features)
* प्रत्येक जिल्ह्यात सह-शिक्षण निवासी शाळा (Co-educational Residential School).
* मुले आणि मुलींसाठी स्वतंत्र वसतिगृहाची सोय.
* **मोफत शिक्षण:** निवास, भोजन, गणवेश आणि पाठ्यपुस्तकांसह मोफत शिक्षण दिले जाते. (इयत्ता ९ वी ते १२ वी च्या विद्यार्थ्यांकडून ‘विद्यालय विकास निधी’ अंतर्गत दरमहा रु. ६००/- शुल्क घेतले जाते; परंतु SC/ST, दिव्यांग, सर्व मुली आणि दारिद्र्यरेषेखालील (BPL) विद्यार्थ्यांना यातून सूट आहे).
* क्रीडा, एनसीसी (NCC), स्काऊट्स आणि गाईड्स व एनएसएस (NSS) ला प्रोत्साहन.
### 💻 ऑनलाइन अर्ज करण्याची पद्धत (Registration Procedure)
* अर्ज प्रक्रिया पूर्णपणे ऑनलाइन आणि **विनामूल्य** आहे.
* **अधिकृत संकेतस्थळ:** https://navodaya.gov.in
* **आवश्यक कागदपत्रे (स्कॅन कॉपी – JPG फॉरमॅट, १० ते १०० kb):**
* विद्यार्थ्याचा फोटो
* विद्यार्थ्याची स्वाक्षरी
* पालकांची स्वाक्षरी
* विद्यार्थ्याचे मूलभूत तपशील (आधार कार्ड क्रमांक, APAAR ID, PEN नंबर इत्यादी).
सहावी नवोदय प्रवेश परीक्षा 2026..27
आवेदन भरण्याची अंतिम मुदत : 31 जुलै 2026
परीक्षेचा दिनांक : 28 नोव्हेंबर 2026
परीक्षेसाठीच्या अभ्यासक्रमात बदल....
① मानसिक क्षमतेचे फक्त वीस प्रश्न असणार.... = 20 प्रश्न
② परिसर अभ्यास म्हणजे एन्व्हायरमेंटल स्टडी चे 20 प्रश्न असणार.... = 20 प्रश्न
③ गणिताचे पूर्वीप्रमाणेच 20 प्रश्न असणार = 20 प्रश्न
④ भाषा विषय म्हणजे मराठीचे वीस प्रश्न असणार = 20 प्रश्न
असे एकूण 80 प्रश्न 100 गुणांना पूर्वीप्रमाणेच असणार....
1) मानसिक क्षमतेचे 20 प्रश्नासाठीचे घटक....
पूर्वी बुद्धिमम्तेचे 40 प्रश्न जे दहा उपघटकांमध्ये होते परंतु आता फक्त पाचच उपघटक ठेवण्यात आलेले आहेत. आणि त्या पाच उपघटकावर प्रत्येकी चार असे वीस उपप्रश्न आहेत....
① कोपऱ्यातील भाग घालून आकृती पूर्ण करणे = 4 प्रश्न
② क्रमाने येणाऱ्या कृती पूर्ण करणे = 4 प्रश्न
③ भौमितिक आकृती पूर्ण करणे = 4 प्रश्न
④ आरसा आणि पाण्यातील प्रतिमा = 4 प्रश्
⑤ लपलेली आकृती शोधणे = 4 प्रश्न
एकूण 20 प्रश्न
2) परिसर अभ्यास च्या वीस प्रश्नांसाठीचे उपघटक
① नैसर्गिक पर्यावरण जग.... परिवहन, नद्दया, पर्वत, झाडे, प्राणी, नैसर्गिक अडचणी, घरांचे प्रकार, पाणी, पावसाचे चक्र.
② मानवी शरीर.... अन्ब आणि अन्नाचे घटक, पचन संस्था, स्वच्छता, मानवी शरीरातील मुख्य ज्ञान, पचन संस्था, श्वसन संस्था.
③ दैनंदिन जीवनातील विज्ञान.... अन्बसुरक्षा, हवा आणि पाण्याचे प्रदूषण आणि जतन, पाण्याचे जतन, जमिनीचे जतन.
④ सामाजिक परिसर.... भारताच्या राजधान्या, राज्य राजधान्या, राष्ट्रीय प्रतीके, चिन्ह, विविध घटक, सण उत्सव, जंगल, भूमी, कपडे, ऋतू इत्यादी.
3) भाषा व गणिताच्या अभ्यासक्रमामध्ये बदल नाही.
### 📝 परीक्षेचे स्वरूप (Nature of the Test)
परीक्षा एकूण **२ तास** कालावधीची असून त्यामध्ये ऑब्जेक्टिव्ह (बहुपर्यायी) स्वरूपाचे **८० प्रश्न (१०० गुण)** असतील.
| चाचणीचा प्रकार (Type of Test) | प्रश्नांची संख्या | गुण | वेळ |
| **मानसिक क्षमता चाचणी आणि परिसर अभ्यास (EVS)** | ४० (२०+२०) | ५० | ६० मिनिटे |
| **अंकगणित चाचणी (Arithmetic)** | २० | २५ | ३० मिनिटे |
| **भाषा चाचणी (Language)** | २० | २५ | ३० मिनिटे |
| **एकूण** | **८०** | **१००** | **२ तास** |
> 💡 **टीप:** दिव्यांग विद्यार्थ्यांना परीक्षेत ४० मिनिटांचा अतिरिक्त वेळ दिला जाईल. तसेच परीक्षेत कोणतीही नकारात्मक गुण पद्धत (Negative Marking) नाही.
>
या माहितीपुस्तिकेमध्ये (Prospectus) एकूण ८ पानांची सविस्तर माहिती आहे. तुमच्या सोयीसाठी संपूर्ण माहितीपुस्तिकेचे परिच्छेदनिहाय आणि तक्त्यांसह संपूर्ण मराठी भाषांतर खालीलप्रमाणे आहे:
# जवाहर नवोदय विद्यालय निवड चाचणी - २०२७
### इयत्ता ६ वी प्रवेशासाठी माहितीपुस्तिका व अधिसूचना (सत्र २०२७-२८)
**नवोदय विद्यालय समिती**
(शिक्षण मंत्रालय, शालेय शिक्षण व साक्षरता विभाग, भारत सरकार अंतर्गत एक स्वायत्त संस्था)
*पत्ता: बी-१५, इन्स्टिट्यूशनल एरिया, सेक्टर ६२, नोएडा, उत्तर प्रदेश - २०१३०७*
**ध्येय:** बुद्धिमत्तेचे संगोपन - भविष्याची उभारणी | समता - गुणवत्ता - उत्कृष्टता
**घोषवाक्य:** शिक्षित भारत || समृद्ध भारत || एक भारत || श्रेष्ठ भारत
### 📅 महत्त्वाच्या तारखा
* **ऑनलाइन अर्ज करण्याची अंतिम तारीख:** ३१ जुलै २०२६
* **निवड चाचणी (परीक्षा) दिनांक:** २८ नोव्हेंबर २०२६
### 📋 पात्रता (थोडक्यात)
* संबंधित जिल्ह्याचे अधिकृत रहिवासी आणि मान्यताप्राप्त शाळेत सत्र २०२६-२७ मध्ये इयत्ता ५ वी मध्ये शिकणारे विद्यार्थी पात्र आहेत.
* **जन्मतारीख:** ०१.०५.२०१५ ते ३१.०७.१७ च्या दरम्यान असावी (दोन्ही दिवस समाविष्ट).
* उमेदवाराने इयत्ता ३ री, ४ थी आणि ५ वी चे संपूर्ण शैक्षणिक वर्ष अभ्यासलेले असावे.
### ✨ ठळक वैशिष्ट्ये
* प्रत्येक जिल्ह्यात सह-शिक्षण देणारी निवासी शाळा. मुले व मुलींसाठी स्वतंत्र वसतिगृहे.
* मोफत शिक्षण, निवास आणि भोजन व्यवस्था.
* स्थलांतर योजनेद्वारे (Migration Scheme) व्यापक सांस्कृतिक देवाणघेवाण.
* खेळ आणि क्रीडा प्रकारांना प्रोत्साहन.
* NCC, स्काऊट्स आणि गाईड्स (Scouts & Guides) आणि NSS ची सुविधा.
* ऑनलाइन अर्जासाठी संकेतस्थळ: **https://navodaya.gov.in**
## १. पार्श्वभूमी आणि योजनेची उद्दिष्टे
राष्ट्रीय शिक्षण धोरण (१९८६) नुसार भारत सरकारने जवाहर नवोदय विद्याालये (JNVs) सुरू केली. सध्या ही विद्यालये २७ राज्ये आणि ८ केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये पसरलेली आहेत. ही पूर्णपणे भारत सरकारद्वारे अर्थसहाय्यित आणि 'नवोदय विद्यालय समिती' या स्वायत्त संस्थेमार्फत चालवली जाणारी सह-शिक्षण निवासी विद्यालये आहेत.
नवोदय विद्यालयांमध्ये इयत्ता ६ वी मध्ये प्रवेश **जवाहर नवोदय विद्यालय निवड चाचणी (JNVST)** द्वारे दिला जातो. इयत्ता ८ वी पर्यंत शिक्षणाचे माध्यम मातृभाषा किंवा प्रादेशिक भाषा असते; त्यानंतर गणित व विज्ञानासाठी इंग्रजी आणि सामाजिक शास्त्रांसाठी हिंदी माध्यम असते. जेएनव्हीचे विद्यार्थी केंद्रीय माध्यमिक शिक्षण मंडळाच्या (CBSE) बोर्ड परीक्षांना बसतात.
शाळेत निवास, भोजन, गणवेश आणि पाठ्यपुस्तकांसह शिक्षण मोफत दिले जात असले, तरी इयत्ता ९ वी ते १२ वीच्या विद्यार्थ्यांकडून 'विद्यालय विकास निधी' (VVN) म्हणून दरमहा रु. ६००/- गोळा केले जातात. तथापि, SC/ST प्रवर्गातील विद्यार्थी, दिव्यांग विद्यार्थी, सर्व विद्यार्थिनी (मुली) आणि दारिद्र्यरेषेखालील (BPL) कुटुंबातील मुलांना या शुल्कातून सूट दिली आहे. सरकारी कर्मचाऱ्यांच्या पाल्यांसाठी (सूट दिलेल्या प्रवर्गाव्यतिरिक्त), विकास निधी दरमहा रु. १५००/- किंवा पालकांना मिळणारा प्रत्यक्ष बाल शिक्षण भत्ता (दोन्हींपैकी जे कमी असेल ते) आकारला जाईल. मात्र, हा निधी प्रति विद्यार्थी प्रति महिना रु. ६००/- पेक्षा कमी नसेल.
### 🎯 योजनेची उद्दिष्टे
1. प्रामुख्याने ग्रामीण भागातील हुशार मुलांना संस्कृतीचा भक्कम घटक, मूल्यांची जोपासना, पर्यावरणाची जाणीव, साहसी उपक्रम आणि शारीरिक शिक्षणासह दर्जेदार आधुनिक शिक्षण देणे.
2. विद्यार्थ्यांनी तीन भाषांमध्ये (त्रिभाषा सूत्र) योग्य पातळीवरील नैपुण्य प्राप्त करणे सुनिश्चित करणे.
3. हिंदी भाषिक ते अ-हिंदी भाषिक राज्यांमध्ये आणि उलट, विद्यार्थ्यांच्या स्थलांतराद्वारे राष्ट्रीय एकात्मतेला प्रोत्साहन देणे.
4. अनुभव आणि सुविधांच्या देवाणघेवाणीद्वारे प्रत्येक जिल्ह्यात सर्वसाधारण शालेय शिक्षणाच्या गुणवत्तेत सुधारणा करण्यासाठी केंद्रबिंदू (Focal Point) म्हणून काम करणे.
* ** अनुसूचित जाती (SC) आणि अनुसूचित जमाती (ST) लोकसंख्येची घनता जास्त असलेल्या जिल्ह्यांसाठी अतिरिक्त जेएनव्ही मंजूर करण्यात आले आहेत.
* * विशेष जेएनव्ही (Special JNV).
* *** दिल्लीच्या जेएनव्हीचे तात्पुरते वितरण परिशिष्ट-१ (Annexure-I) मध्ये उपलब्ध आहे.
* दिल्ली, हैदराबाद, कोलकाता, मुंबई आणि मुंबई उपनगर हे १००% शहरी लोकसंख्या असलेले जिल्हे असल्याने येथे जेएनव्ही योजना लागू नाही.
प्रत्येक विद्यालयात इयत्ता ६ वी मध्ये **जास्तीत जास्त ८० विद्यार्थ्यांना** प्रवेश दिला जातो. योग्य उमेदवार उपलब्ध नसल्यास जागा ४० पर्यंत कमी करण्याचा किंवा निकाल/प्रवेश रोखून धरण्याचा अधिकार समितीकडे राखून ठेवलेला आहे.
## ३. जवाहर नवोदय विद्यालय निवड चाचणी - २०२७
शैक्षणिक सत्र २०२७-२८ साठी इयत्ता ६ वी प्रवेशाची निवड चाचणी **२८ नोव्हेंबर २०२६** रोजी 'समर बाउंड' (उन्हाळी) आणि 'विंटर बाउंड' (हिवाळी) दोन्ही प्रकारच्या जेएनव्हीसाठी एकाच टप्प्यात घेतली जाईल.
* **अ) समर बाउंड जेएनव्ही (Summer bound JNVs):** आंध्र प्रदेश, आसाम, अरुणाचल प्रदेश (दिबांग व्हॅली आणि तवांग जिल्हे वगळून), बिहार, छत्तीसगड, गोवा, गुजरात, हरियाणा, हिमाचल प्रदेश (चंबा, किनौर, मंडी, सिरमौर, कुल्लू, लाहुल-स्पिती, सोलन आणि शिमला वगळून), जम्मू आणि काश्मीर (केवळ जम्मू-I, जम्मू-II, सांबा आणि उधमपूर), झारखंड, केरळ, कर्नाटक, मध्य प्रदेश, **महाराष्ट्र**, मणिपूर, ओडिशा, पंजाब, राजस्थान, त्रिपुरा, तेलंगणा, उत्तर प्रदेश, उत्तराखंड आणि पश्चिम बंगाल (दार्जिलिंग वगळून), अंदमान आणि निकोबार, चंदीगड, दादरा आणि नगर हवेली आणि दमण आणि दीव, दिल्ली, लक्षद्वीप आणि पुद्दुचेरी.
* **ब) विंटर बाउंड जेएनव्ही (Winter bound JNVs):** जम्मू आणि काश्मीरचे उर्वरित जिल्हे, मेघालय, मिझोरम, नागालँड, सिक्कीम, अरुणाचल प्रदेशातील दिबांग व्हॅली आणि तवांग, हिमाचल प्रदेशातील चंबा, किनौर, मंडी, सिरमौर, कुल्लू, लाहुल-स्पिती, सोलन आणि शिमला, पश्चिम बंगालमधील दार्जिलिंग आणि लडाखमधील लेह आणि कारगिल जिल्हे.
## ४. ऑनलाइन नोंदणीची प्रक्रिया (JNVST-2027)
अर्ज सादर करण्याची प्रक्रिया ऑनलाइन पोर्टलद्वारे सोपी करण्यात आली आहे. नोंदणी https://navodaya.gov.in या लिंकद्वारे विनामूल्य करता येईल.
### 📁 नोंदणीसाठी आवश्यक कागदपत्रे (Soft Copy - JPG format, 10 to 100 kb):
1. उमेदवाराचा फोटो
2. पालकांची स्वाक्षरी
3. उमेदवाराची स्वाक्षरी
4. मूलभूत तपशील: राज्य, जिल्हा, ब्लॉक, आधार क्रमांक, APAAR ID, PEN नंबर इत्यादी.
उमेदवारांनी ऑनलाइन अर्ज भरून दोघांच्याही (उमेदवार आणि पालक) स्वाक्षऱ्या व फोटो अपलोड करणे आवश्यक आहे. राष्ट्रीय मुक्त विद्यालयी शिक्षण संस्था (NIOS) च्या उमेदवारांकडे 'B' प्रमाणपत्र असावे आणि ते ज्या जिल्ह्यात प्रवेश घेऊ इच्छितात त्याच जिल्ह्याचे रहिवासी असावेत.
मदत केंद्र (Helpdesk): सर्व जेएनव्हीमध्ये उमेदवार/पालकांना विनामूल्य अर्ज अपलोड करण्यात मदत करण्यासाठी एक हेल्पडेस्क उपलब्ध असेल. पालक आवश्यक कागदपत्रांसह आणि OTP प्राप्त करण्यासाठी सक्रिय मोबाईल नंबरसह तेथे जाऊ शकतात.
> **⚠️ महत्त्वाची चेतावणी:** उमेदवाराची निवड जिल्हा-विशिष्ट आहे. तो/ती केवळ त्याच जिल्ह्यासाठी अर्ज करू शकतो/शकते जेथे तो इयत्ता ५ वी मध्ये शिकत आहे. कोणतीही खोटी माहिती किंवा रहिवासी तपशील लपवल्यास कोणत्याही टप्प्यावर पूर्वसूचना न देता उमेदवारी त्वरित रद्द केली जाईल.
>
### ✍️ दुरुस्ती विंडो (Correction Window)
अर्ज भरण्याची अंतिम तारीख संपल्यानंतर काही दिवसांसाठी निवडक क्षेत्रांमधील (लिंग, क्षेत्र, प्रवर्ग, दिव्यांगत्व आणि परीक्षेचे माध्यम) माहिती सुधारण्यासाठी करेक्शन विंडो उघडली जाईल. याची माहिती नवोदयच्या संकेतस्थळावर दिली जाईल.
## ५. निवड चाचणीचा निकाल आणि तात्पुरती निवड
निवड चाचणी २०२७ चा निकाल **मार्च २०२७ च्या अखेरीस** घोषित होण्याची शक्यता आहे. निकाल ऑनलाइन पोर्टलवर तसेच खालील कार्यालयांमध्ये प्रदर्शित केला जाईल:
i. संबंधित जवाहर नवोदय विद्यालय
ii. जिल्हा शिक्षण अधिकारी (DEO)
iii. जिल्हा दंडाधिकारी (District Magistrate/Collector)
iv. संबंधित क्षेत्राचे नवोदय विद्यालय समितीचे उपायुक्त (Deputy Commissioner)
v. समितीचे अधिकृत संकेतस्थळ: www.navodaya.gov.in
संबंधित जेएनव्हीचे प्राचार्य तात्पुरत्या निवडलेल्या उमेदवारांना स्पीड पोस्टद्वारे देखील सूचित करतील. **नवोदय विद्यालय समिती कोणतीही प्रतीक्षा यादी (Wait-list) जाहीर करत नाही.** तात्पुरत्या निवडलेल्या उमेदवारांनी प्रवेश घेण्यास नकार दिल्यास किंवा आवश्यक कागदपत्रे सादर न केल्यास रिकाम्या जागांवर पुढील पात्र उमेदवार ऑनलाइन पोर्टलद्वारे स्वयंचलितपणे निवडला जाईल. सत्र २०२७-२८ ची संपूर्ण प्रवेश प्रक्रिया **३१ ऑगस्ट २०२७** पर्यंत बंद होईल.
### 🔍 गुण पडताळणी व पुनर्मूल्यांकन (Re-evaluation)
निकालांवर संगणकीय प्रक्रिया केली जात असल्याने निकाल अंतिम आणि बंधनकारक असतो. **पुनर्मूल्यांकन किंवा गुणांच्या पुनर्मोजणीची (Re-totalling) कोणतीही तरतूद नाही.** त्यामुळे उमेदवारांनी परीक्षेदरम्यान OMR शीटवर अचूक पुस्तिका क्रमांक/कोड काळजीपूर्वक लिहावा.
## ६. पात्रता निकष (सविस्तर)
### ४.१ कोण पात्र आहे?
* जेएनव्हीमधील प्रवेश पूर्णपणे जिल्हा-विशिष्ट आहे. सामान्यतः, उमेदवार ज्या जिल्ह्याचा मूळ रहिवासी आहे आणि सध्या इयत्ता ५ वी मध्ये शिकत आहे, त्याच जिल्ह्यातील जेएनव्हीसाठी अर्ज करण्यास पात्र आहे.
* **अपवाद:** जर एखादा उमेदवार विशिष्ट जिल्ह्याचा मूळ रहिवासी असेल परंतु शेजारच्या जिल्ह्यात मान्यताप्राप्त शाळेत ५ वी शिकत असेल, तर तो खालील अटींवर त्याच्या मूळ जिल्ह्याच्या जेएनव्हीसाठी पात्र राहील:
* अ) ती शाळा उमेदवाराच्या प्रत्यक्ष राहत्या घरापासून **जास्तीत जास्त १० किमीच्या त्रिज्येत** (Radial distance) असावी.
* ब) या अंतराची पडताळणी नवोदय विद्यालय समितीच्या अधिकाऱ्यांकडून केली जाईल.
* क) सत्र २०२६-२७ दरम्यान उमेदवाराने ५ वी उत्तीर्ण केलेली असावी किंवा शिकत असावा.
* ड) सत्र २०२६-२७ पूर्वी ५ वी उत्तीर्ण झालेले विद्यार्थी पुन्हा अर्ज करू शकत नाहीत (Repeaters अपात्र आहेत). मागील वर्षांचा डेटा आधार क्रमांकाद्वारे पडताळला जाईल.
### ४.२ वय पात्रता
उमेदवाराचा जन्म **०१-०५-२०१५ पूर्वी आणि ३१-०७-२०१७ नंतर** झालेला नसावा (दोन्ही तारखा समाविष्ट). हा नियम SC, ST, OBC आणि दिव्यांग या सर्वांना लागू आहे. वयाबाबत शंका असल्यास उमेदवाराला 'वैद्यकीय मंडळाकडे' (Medical Board) पाठवले जाऊ शकते आणि त्यांचा निर्णय अंतिम असेल.
### ४.३ ग्रामीण उमेदवारांसाठी (Rural Candidates)
* जिल्ह्यातील **किमान ७५% जागा** ग्रामीण भागातील उमेदवारांमधून भरल्या जातील.
* ग्रामीण कोट्यातून प्रवेश घेऊ इच्छिणाऱ्या उमेदवाराने ग्रामीण भागातील सरकारी/अनुदानित/मान्यताप्राप्त शाळेतून इयत्ता ३ री, ४ थी आणि ५ वी चे संपूर्ण शैक्षणिक वर्ष पूर्ण केलेले असावे.
* पालकांना महसूल अधिकारी (तहसीलदार/BDO) यांच्याकडून बाळ ग्रामीण भागात राहत असल्याचा दाखला सादर करावा लागेल.
### ४.४ शहरी उमेदवारांसाठी (Urban Candidates)
ज्या उमेदवाराने इयत्ता ३ री, ४ थी किंवा ५ वी मधील **एक जरी दिवस** शहरी भागातील शाळेत अभ्यास केला असेल, तर त्याला 'शहरी उमेदवार' मानले जाईल.
## ७. जागांचे आरक्षण (Reservation of Seats)
* **ग्रामीण क्षेत्र:** जिल्ह्याच्या एकूण जागांपैकी किमान ७५% जागा ग्रामीण भागातील उमेदवारांसाठी राखीव असतील. उर्वरित जागा खुल्या (Open) असतील, ज्या गुणवत्ता यादीनुसार शहरी आणि ग्रामीण दोन्ही उमेदवारांमधून भरल्या जातील.
* **SC आणि ST आरक्षण:** संबंधित जिल्ह्यातील लोकसंख्येच्या प्रमाणात अनुसूचित जाती (SC) आणि अनुसूचित जमाती (ST) साठी आरक्षण दिले जाईल. कोणत्याही जिल्ह्यात हे आरक्षण राष्ट्रीय सरासरीपेक्षा कमी नसेल (SC साठी १५% आणि ST साठी ७.५%), आणि दोन्ही मिळून कमाल ५०% असेल.
* **OBC आरक्षण:** केंद्रीय यादीनुसार (Central List) इतर मागासवर्गीय (OBC) विद्यार्थ्यांना **२७% आरक्षण** दिले जाईल. केंद्रीय यादीत समाविष्ट नसलेले OBC उमेदवार सामान्य (General) उमेदवार म्हणून अर्ज करू शकतात. उमेदवाराकडे नोंदणीच्या तारखेपूर्वीचा वैध केंद्रीय OBC दाखला असणे आवश्यक आहे.
* **मुलींचे आरक्षण:** एकूण जागांपैकी **किमान १/३ (३३.३३%) जागा** मुलींसाठी राखीव असतील.
* **दिव्यांग मुलांसाठी आरक्षण:** भारत सरकारच्या नियमांनुसार दिव्यांग मुलांसाठी (अस्थिव्यंग, कर्णबधिर आणि दृष्टिहीन) आरक्षणाची तरतूद आहे. ४०% किंवा त्याहून अधिक अपंगत्व असलेले उमेदवार यासाठी पात्र असतील.
## ८. परीक्षेचे स्वरूप आणि माध्यम (Test Structure)
### 🗣️ परीक्षेची भाषा / माध्यम
ऑनलाइन अर्ज फॉर्ममध्ये उमेदवाराने जे माध्यम निवडले आहे, त्याच भाषेतील प्रश्नपत्रिका (Test Booklet) त्याला दिली जाईल. **माध्यम बदलणे नंतर शक्य नाही.**
*महाराष्ट्रासाठी उपलब्ध माध्यम भाषा:* **इंग्रजी, हिंदी, मराठी, कन्नड, उर्दू, तेलंगणा, गुजराती, बंगाली.**
### 📝 चाचणीची रचना
परीक्षेत एकूण ३ विभाग असतील, ज्यामध्ये फक्त बहुपर्यायी (Objective type) **८० प्रश्न** असतील आणि एकूण **१०० गुण** असतील. परीक्षेचा एकूण वेळ **२ तास** आहे.
| विभाग | प्रश्नांची संख्या | गुण | सुचवलेला वेळ |
|---|---|---|---|
| **१. मानसिक क्षमता चाचणी आणि परिसर अभ्यास (MAT & EVS)** | ४० (२०+२०) | ५० | ६० मिनिटे |
| **२. अंकगणित चाचणी (Arithmetic Test)** | २० | २५ | ३० मिनिटे |
| **३. भाषा चाचणी (Language Test)** | २० | २५ | ३० मिनिटे |
| **एकूण** | **८०** | **१००** | **२ तास (१२० मिनिटे)** |
* दिव्यांग विद्यार्थ्यांना **४० मिनिटांचा अतिरिक्त वेळ** दिला जाईल.
* **उत्तीर्ण होण्यासाठी किमान गुण:** मानसिक क्षमता व परिसर अभ्यासात १४ गुण, अंकगणितात ७ गुण आणि भाषेत ७ गुण मिळवणे अनिवार्य आहे.
* प्रत्येक अचूक उत्तराला **१.२५ गुण** दिले जातील.
* या परीक्षेत **नकारात्मक गुण पद्धत (Negative Marking) नाही.**
## ९. गुणांमधील बरोबरी (Tie-Breaker Rule)
दोन किंवा अधिक उमेदवारांना समान गुण मिळाल्यास, पुढील क्रमाने प्राधान्य दिले जाईल:
(a) मानसिक क्षमता आणि परिसर अभ्यास चाचणीत जास्त गुण असलेल्या उमेदवाराला प्राधान्य मिळेल.
(b) अंकगणित चाचणीत जास्त गुण असलेल्या उमेदवाराला प्राधान्य मिळेल.
(c) भाषा चाचणीत जास्त गुण असलेल्या उमेदवाराला प्राधान्य मिळेल.
(d) SC उमेदवारापेक्षा ST उमेदवाराला प्राधान्य दिले जाईल.
(e) सामान्य आणि OBC उमेदवारापेक्षा SC उमेदवाराला प्राधान्य दिले जाईल.
(f) सामान्य उमेदवारापेक्षा OBC उमेदवाराला प्राधान्य दिले जाईल.
(g) मुलापेक्षा मुलीला प्राधान्य दिले जाईल.
(h) ज्या उमेदवाराचे वय कमी आहे (Better IQ पातळी मानून) त्याला प्राधान्य दिले जाईल.
## १०. निवड झाल्यानंतर सादर करायची कागदपत्रे
तात्पुरती निवड झालेल्या उमेदवारांच्या पालकांना प्रवेशाच्या वेळी खालील कागदपत्रे पडताळणीसाठी सादर करावी लागतील:
i. **जन्मतारखेचा पुरावा:** सक्षम सरकारी प्राधिकरणाने दिलेला जन्माचा दाखला (Birth Certificate).
ii. नवोदय विद्यालय समितीच्या अटींनुसार पात्रतेचे पुरावे.
iii. ग्रामीण कोट्यासाठी इयत्ता ३ री, ४ थी आणि ५ वी ग्रामीण भागातील शाळेत शिकल्याचे सक्षम अधिकाऱ्याचे प्रमाणपत्र (Rural Certificate).
iv. सक्षम प्राधिकरणाने दिलेला पालकांचा **जिल्ह्याचा रहिवासी दाखला** (Residence Certificate).
v. उमेदवाराच्या **आधार कार्डची प्रत** (किंवा नोंदणी पावती).
vi. शाळेच्या मुख्याध्यापकांचे (Headmaster) इयत्ता ३ री, ४ थी आणि ५ वी च्या अभ्यासाचे तपशील आणि क्षेत्राचा (ग्रामीण/शहरी) उल्लेख असलेले प्रमाणपत्र.
vii. स्थलांतरासाठीचे हमीपत्र (Undertaking for Migration).
viii. लागू असल्यास दिव्यांगत्वाचे प्रमाणपत्र / UDID कार्ड.
ix. लागू असल्यास जातीचे प्रमाणपत्र (SC/ST).
x. लागू असल्यास केंद्रीय फॉरमॅटमधील **ओबीसी (OBC) प्रमाणपत्र**.
xi. मूळ शाळेतून काढलेला शाळा सोडल्याचा दाखला (**TC - Transfer Certificate**).
## ११. सावधानतेचा इशारा (Caution)
अर्ज फॉर्ममधील एखादा रकाना कोरडा सोडल्यास किंवा अपूर्ण माहिती भरल्यास अर्ज नाकारला जाऊ शकतो. पडताळणी दरम्यान कोणतीही माहिती खोटी किंवा चुकीची आढळल्यास, प्रवेश त्वरित रद्द केला जाईल. खोट्या प्रमाणपत्राच्या आधारे प्रवेश मिळवला असल्यास, समिती तो रद्द तर करेलच, शिवाय विद्यार्थ्याच्या जेएनव्हीमधील वास्तव्यादरम्यान झालेल्या संपूर्ण खर्चाची वसुली पालकांकडून करण्याचा अधिकार समितीकडे राखून ठेवलेला आहे.